Ulga na złe długi w PIT i CIT – jak rozliczyć ją w zeznaniu rocznym?

O ile o odzyskiwaniu podatku VAT w kontekście zatorów płatniczych mówi się bardzo często, o tyle mechanizm, jakim jest ulga na złe długi w PIT i CIT, bywa przez przedsiębiorców pomijany. To błąd, ponieważ przepisy pozwalają na realne obniżenie obciążeń podatkowych, jeśli kontrahent nie płaci na czas.

W tym artykule wyjaśniamy, jak działa ten instrument i jak go prawidłowo rozliczyć krok po kroku.

Jak działa ulga na złe długi w PIT i CIT?

Większość firm w Polsce rozlicza podatki na podstawie wystawionych faktur, a nie faktycznych wpłat na konto. Oznacza to, że jeśli wystawisz fakturę, urząd skarbowy wymaga zapłaty podatku dochodowego – niezależnie od tego, czy klient Ci zapłacił, czy od miesięcy unika kontaktu. Właśnie po to powstała ulga na złe długi w PIT oraz ulga na złe długi w CIT. Ma ona chronić firmy przed płaceniem podatków od „wirtualnych pieniędzy”.

Głównym wyznacznikiem uruchamiającym ten mechanizm jest upływ 90 dni od terminu płatności podanego na fakturze lub w umowie (liczonych od pierwszego dnia po terminie). Jeśli po tym czasie pieniądze nie trafią na konto, zasady rozliczenia zmieniają się automatycznie dla obu stron transakcji.

Przykład rozliczenia krok po kroku:

Pan Jan (wierzyciel) wykonał usługę i wystawił firmie X (dłużnik) fakturę na 10 000 zł netto z terminem płatności na 15 stycznia. Mija 90 dni, a przelewu nadal brak.

• Wierzyciel (Pan Jan): Pomniejsza swój dochód do opodatkowania o nieotrzymane 10 000 zł. Dzięki temu nie płaci podatku dochodowego od pieniędzy, których nie dostał.
• Dłużnik (Firma X): Musi powiększyć swój dochód o te same 10 000 zł. Urząd skarbowy odbiera jej prawo do zaliczenia nieopłaconej faktury w koszty, co oznacza konieczność dopłaty podatku.

Ważne zasady stosowania ulgi, o których musisz pamiętać:

• Tylko transakcje B2B: Ulga dotyczy wyłącznie relacji między przedsiębiorstwami (nie dotyczy sprzedaży dla konsumentów/osób prywatnych).
• Brak postępowania restrukturyzacyjnego/upadłościowego: Na dzień składania zeznania rocznego dłużnik nie może znajdować się w trakcie upadłości, likwidacji czy postępowania restrukturyzacyjnego.
• Rozliczenie w trakcie roku: Nie musisz czekać na koniec roku – zaliczkę na podatek dochodowy (za miesiąc lub kwartał, w którym minęło 90 dni) możesz obniżyć od razu, a w zeznaniu rocznym jedynie to przypieczętować.

Ulga na złe długi u wierzyciela

Jeśli nie otrzymałeś zapłaty za fakturę, przysługuje Ci prawo do zmniejszenia podstawy opodatkowania lub przychodu o nieopłaconą kwotę netto. Aby to zrobić, musisz wypełnić dedykowany załącznik do deklaracji, w którym wpisujesz dane dłużnika i numer faktury.

Rozliczenie w zależności od formy opodatkowania:

• Skala podatkowa (PIT-36) i podatek liniowy: Gdy stosowana jest ulga na złe długi w PIT-36 lub PIT-36L, zmniejszasz swój dochód. Do deklaracji dołączasz załącznik PIT/WZ (oficjalny druk pobierzesz z portalu podatki.gov.pl).
• Ryczałt ewidencjonowany: Gdy interesuje Cię ulga na złe długi w PIT-28, obniżasz swój przychód. Używasz do tego załącznika PIT/WZR.
• Spółki / Osoby prawne (CIT): W przypadku gdy rozliczasz ulga na złe długi w CIT u wierzyciela, pomniejszasz dochód spółki (lub zwiększasz stratę) w formularzu głównym. Składasz do niego załącznik CIT/WZ do deklaracji CIT-8.

Wskazówka: Jeśli rozliczasz się przez program księgowy lub portal e-Deklaracje, odpowiedni załącznik (PIT/WZ, PIT/WZR lub CIT/WZ) wygeneruje się automatycznie po zaznaczeniu opcji ulgi.

Ulga na złe długi u dłużnika

Zasada symetrii oznacza, że nieopłacenie faktury w terminie 90 dni rodzi obowiązek podatkowy. Stosowana jest wtedy ulga na złe długi w PIT u dłużnika oraz odpowiednio w podatku CIT.

Obowiązki dłużnika w rocznym zeznaniu:

• Zwiększenie dochodu / przychodu: Musisz dopisać wartość nieopłaconej faktury do podstawy opodatkowania w deklaracji rocznej.
• Zmniejszenie straty: Jeśli Twoja firma wykazała stratę, zmniejszasz ją o kwotę nieopłaconego rachunku.

Co jeśli spłacisz dług później? Po uregulowaniu płatności masz prawo do tzw. korekty zwrotnej w bieżącym okresie – ponownego pomniejszenia dochodu. Więcej dowiesz się w naszym artykule głównym o uldze na złe długi.

Deklaracje i załączniki związane z ulgą na złe długi w PIT i CIT

Oto proste zestawienie pokazujące, jak ulga na złe długi w PIT i CIT przekłada się na konkretne formularze: